Η Γένεση της Μνημονιακής Ελλάδας, Γιάνης Βαρουφάκης
Η Γένεση της Μνημονιακής Ελλάδας
Ένα χρονικό της κρίσης
Του Γιάνη Βαρουφάκη

Αποσπάσματα από το βιβλίο

Τα επιλεγμένα αποσπάσματα έχουν πρώτο-δημοσιευθεί στο www.protagon.gr

Επιλέξτε έναν τίτλο για να διαβάσετε το αντίστοιχο απόσπασμα.

Φθινόπωρο 2014
1. Η Άρνηση της Χρεοκοπίας

Αρχές του 2010, η κυβέρνηση του Γιώργου Παπανδρέου είχε όλα τα στοιχεία που καταδείκνυαν τη χρεοκοπία του ελληνικού κράτους. Με πρωτοστατούντα, όμως, τον υπουργό επί των Οικονομικών, τον κ. Γιώργο Παπακωνσταντίνου, ο νεοεκλεγμένος πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου και σύσσωμο το υπουργικό του συμβούλιο έλαβαν τη μοιραία απόφαση: Θα προσχωρούσαν στο Δόγμα της Άρνησης ή, καλύτερα, σε αυτό που ονομάζω εδώ και καιρό Δόγμα Παπακωνσταντίνου – την άποψη ότι η χώρα:
(α) δεν αντιμετώπιζε πρόβλημα πτώχευσης (αλλά μόνο ρευστότητας)·
(β) δεν «δικαιούτο» καν να συζητήσει στάση πληρωμών προς τους τραπεζίτες·
(γ) εφόσον ήθελε να παραμείνει στην Ευρωζώνη, δεν είχε επιλογή από νέο, τεράστιο δανεισμό·
(δ) αφού έλαβε το μεγαλύτερο δάνειο στην Ιστορία, και έτσι έγινε δέσμια της τρόικας, έπρεπε να συμπεριφέρεται ως «υποδειγματικός κρατούμενος», ο οποίος κάνει ό,τι του λένε οι «δεσμοφύλακες», γνωρίζοντας ότι αυτά που του λένε να κάνει στερούνται λογικής, αλλά ελπίζοντας να τον απολύσουν μια ώρα αρχύτερα από τη φυλακή.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το Βερολίνο, η Φραγκφούρτη, οι Βρυξέλλες και το Παρίσι πίεζαν εντονότατα την Αθήνα να μην παραδεχθεί επ’ ουδενί την πτώχευση του κράτους μας, παρά το γεγονός ότι ήξεραν πολύ καλά ότι αυτή η Άρνηση, η προσποίηση πως δεν πτωχεύσαμε, μεγεθύνει τη χρεοκοπία μας, την καθιστά πιο τοξική για τον ελληνικό ιδιωτικό τομέα, δημιουργεί συνθήκες ανθρωπιστικής κρίσης και, εν τέλει, επεκτείνει την πτώχευση στο διηνεκές. [...]

Φθινόπωρο 2014
2. Οι πολίτες διασώζουν τις τράπεζες

Βασικός μοχλός πίεσης Κοινοβουλίων και πολιτών, για να γίνει αποδεκτή η κυνική μεταφορά των τραπεζικών ζημιών στους πολίτες, ήταν η απειλή της εκπαραθύρωσης από το ευρώ. Εξαρχής επιχειρηματολόγησα ότι επρόκειτο γι’ αυτό που οι παιγνιοθεωρητικοί ονομάζουμε «μη πειστική απειλή» (δηλαδή μπλόφα). Κατ’ αρχάς, δεν υπήρχε καμία δυνατότητα να διώξουν την Ελλάδα από το ευρώ χωρίς να αποδομηθεί το ευρώ στα εξ ων συνετέθη, κάτι που παραδέχθηκε ο κ. Μάριο Ντράγκι το καλοκαίρι του 2012, τότε που ανέλαβε πρωτοβουλία διάσωσης του ευρώ, της οποίας πρωτοβουλίας σημαντικότατος άξονας ήταν να πειστεί η κ. Μέρκελ να θέσει εκτός κουβέντας το Grexit – την απειλή, δηλαδή, μιας ελληνικής εξόδου από το ευρώ.

30 Μαρτίου 2010
3. Το πρόβλημα της Ευρώπης: Η Γερμανία αρνείται να ηγεμονεύσει!

Στον καιρό της Μνημονιακής Ελλάδας, τα άρθρα και οι ομιλίες μου στρέφονται κατά της ασκούμενης πολιτικής του Βερολίνου και της Φραγκφούρτης. Αυτό που όμως ξενίζει και πολλούς αντιμνημονιακούς είναι ότι τα βέλη μου στρέφονται εναντίον των γερμανών ιθυνόντων, όχι επειδή θεωρώ ότι πρέπει «να μας αφήσουν στην ησυχία μας» αλλά επειδή η Ευρωζώνη έχει ανάγκη μια Γερμανία που ηγεμονεύει, που κατανοεί την ειδοποιό διαφορά μεταξύ ηγεμονίας και αυταρχισμού και που, τέλος, γνωρίζει τους «νόμους» που διέπουν την παγκόσμια οικονομία. Όπως προσπάθησα να εξηγήσω στο πιο κάτω άρθρο, η γερμανική ηγεσία αποτυγχάνει συστηματικά και στα τρία αυτά ζητούμενα.
(…)
Κατ’ αρχάς ας διαχωρίσουμε τον αυταρχισμό από την ηγεμονία. Την περασμένη εβδομάδα (Μάρτιος 2010) η κυρία Μέρκελ φέρθηκε αυταρχικά τόσο τον Σαρκοζύ όσο και στον Τρισέ, επιμένοντας στη συμμετοχή του ΔΝΤ στον μηχανισμό διάσωσης της Ελλάδας ως μέσο υπονόμευσης τόσο της γαλλικής πολιτικής επιρροής όσο και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (τουλάχιστον όσο σε αυτήν δεν προεδρεύει Γερμανός). Εν συντομία, η καγκελάριος της Γερμανίας, κάνοντας χρήση της ισχύος της χώρας της εντός της Ευρωζώνης, κινήθηκε αυταρχικά με σκοπό να απορρίψει κάθε πρόταση που στόχο είχε να ωθήσει την Γερμανία στην ανάληψη... ηγεμονικού ρόλου εντός της Ευρωζώνης.

26 Απριλίου 2010
4. Να μην αποδεχθούμε το μνημονιακό δάνειο!

Με το άρθρο αυτό εξέφραζα την μέγιστη αγωνία μου: Να μην βαθύνουμε την πτώχευση του κράτους μας επεκτείνοντάς την στο μέλλον. Να μην επαναλάβουμε το έγκλημα της Αργεντινής, όπου η κυβέρνηση δανείστηκε βουνά χρήματος από το ΔΝΤ με τα οποία βοήθησε τους ξένους «επενδυτές», τους τραπεζίτες και τους ντόπιους διαπλεκόμενους να βγάλουν τα χρήματά τους από την χώρα, πριν από την κατάρρευση – το κόστος της οποίας εισέπραξαν οι πολίτες. Δυστυχώς, ακριβώς αυτά για τα οποία αγωνιούσα στο άρθρο εκείνο έλαβαν σάρκα και οστά τους μήνες και τα χρόνια που ακολούθησαν. Πράγματι, το μνημονιακό δάνειο χρησιμοποιήθηκε όχι για να μην καταρρεύσει η ελληνική κοινωνική οικονομία, αλλά για να προλάβουν οι απανταχού ισχυροί να διασώσουν τον πλούτο που είχαν αποκομίσει από τις φούσκες που οι ίδιοι είχαν δημιουργήσει και, βέβαια, να τον μεταφέρουν στο εξωτερικό.

1η Μαΐου 2010
5. Η μη διαπραγμάτευση του 1ου Μνημονίου και η γένεση της Μνημονιακής Ελλάδας

Τις μέρες που η κυβέρνηση Παπανδρέου-Παπακωνσταντίνου «διαπραγματευόταν» το 1ο Μνημόνιο λάμβανα τα θλιβερά μαντάτα εκ των έσω. Το Δόγμα Παπακωνσταντίνου είχε καταστεί κυρίαρχο: Ας μας δώσουν το τεράστιο δάνειο (που θα επέτρεπε την προσποίηση ότι δεν γλιτώσαμε την πτώχευση την ώρα που την επεκτείναμε στο διηνεκές) και «εμείς» θα αποδεχθούμε όποιους όρους απαιτήσουν οι δανειστές. Ό,τι το χειρότερο τόσο για την Ελλάδα όσο και για την Ευρωζώνη, ιδίως για τις χώρες της περιφέρειας που ακολουθούσαν στην ουρά (Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ισπανία). Μερικές μέρες πριν από την ανακοίνωση της δανειακής συμφωνίας έγραφα τα εξής:

Αυτές τις ώρες κρίνεται το μέλλον της χώρας στο πλαίσιο μιας διαπραγμάτευσης χωρίς ιστορικό προηγούμενο. Οι όροι της συμφωνίας αυτής θα προσδιορίσουν το μέλλον μας για μια γενιά τουλάχιστον. Περαιτέρω, θα προσδιορίσουν το μέλλον της Ευρώπης και θα επηρεάσουν ακόμα και τις παγκόσμιες εξελίξεις σε έναν κόσμο που πασχίζει να βγει από την Κρίση του 2008.

Η απλή λογική λέει ότι αν δεν μπορείς να διανοηθείς την πιθανότητα να αποχωρήσεις από μια διαπραγμάτευση, είναι προτιμότερο να μην προσέλθεις σε αυτήν. Αν πράγματι είναι κοινώς γνωστό ότι θα αποδεχθείς ό,τι σου προσφέρουν, η διαπραγματευτική σου ισχύς είναι μηδενική. Σε αυτή την περίπτωση καλύτερα να κάτσεις σπίτι σου και να σου στείλει η «άλλη πλευρά» τις απαιτήσεις της με email (τώρα που τα fax ξεπεράστηκαν).

20 Μαΐου 2010
6. Ο θυμός της Γερμανίας και η Ελληνική Συνθήκη των Βερσαλλιών
Η Νέα Συνθήκη των Βερσαλλιών

Αναφερόμενος ο Keynes στους όρους της Συνθήκης των Βερσαλλιών, έγραψε: «[...] η ανειλικρινής αποδοχή [...] όρων που ήταν αδύνατον να τηρηθούν [...], και τους οποίους δεν είχε σκοπό να τηρήσει, καθιστά την Γερμανία το ίδιο ένοχη με τους Συμμάχους οι οποίοι επέβαλαν όρους που δεν είχαν το δικαίωμα να επιβάλουν».

Αν η Συνθήκη εκείνη μας δίδαξε κάτι, αυτό είναι το εξής απλό: Παρασυρμένοι από την ισχύ τους, οι ισχυροί μπορεί κάλλιστα να επιβάλουν στους ανίσχυρους συνθήκες και όρους που αποδυναμώνουν όλους. Αυτός ακριβώς είναι ο φόβος μου για την συμφωνία που επέβαλε η τρόικα ΔΝΤ-Ε.Ε.-ΕΚΤ στην ηττημένη χώρα μας. Τα παραπάνω λόγια του Keynes σαν να είναι γραμμένα για την κοινή ενοχή τόσο εκείνων που μας επέβαλαν μια σύγχρονη έκδοση της Συνθήκης των Βερσαλλιών όσο και την δική μας που την αποδεχθήκαμε.

Σκληρά λόγια, τραβηγμένα; Όσο τραβηγμένοι και οι χαρακτηρισμοί του Keynes για την Συνθήκη των Βερσαλλιών. Όταν το 1929 ήρθε το Κραχ, και κατόπιν μετατράπηκε στην Μεγάλη Ύφεση (όπως περίπου το 2008 μετατρέπεται σήμερα, δύο χρόνια αργότερα, σε μια αντίστοιχη παγκόσμια ύφεση), οι νικητές του 1919, που για μια δεκαετία ζούσαν το όνειρο της υψηλής ανάπτυξης, του μηδενικού πληθωρισμού, και των χαμηλών επιτοκίων τα οποία εξασφάλιζε το κοινό νόμισμα της εποχής (ο Χρυσός Κανόνας), ξάφνου βρέθηκαν στην δίνη ενός απρόβλεπτου κυκλώνα...

Τότε και τώρα
Η Γερμανία δεν ευθύνεται για το Κραχ του 1929, όπως και η Ελλάδα δεν ευθύνεται για το 2008. Όμως, όταν προκύπτει ένα Κραχ, Συνθήκες όπως εκείνη των Βερσαλλιών του 1919 και της νέας έκδοσής της (του 2010) επιταχύνουν και βαθαίνουν την Κρίση, αντί να την αναχαιτίζουν. [...]

4 Απριλίου 2011
7. Μεταρρυθμίσεις που έπρεπε να προχωρήσουν άμεσα
Αυτο-πληροφόρηση του Δημοσίου

Φανταστείτε έναν νόμο που, έπειτα από 12 ή 18 μήνες, απαγορεύει διά ροπάλου σε οποιαδήποτε δημόσια υπηρεσία να ζητήσει από πολίτη ή εκπρόσωπο επιχείρησης πιστοποιητικό το οποίο να πιστοποιεί κάποια πληροφορία που διαθέτει κάποια υπηρεσία του... Δημοσίου. Π.χ. να μην μπορεί το ΙΚΑ να ζητά από υποψήφιο συνταξιούχο να του προσκομίσει οποιαδήποτε πληροφορία διαθέτει η εφορία, να απαγορεύεται η απαίτηση της εφορίας από μια υπό ίδρυση επιχείρηση να προσκομίσει πιστοποιητικά από το ΙΚΑ, την πολεοδομία, τον ΟΑΕΔ κ.λπ. Με μια κίνηση, με μια μονοκονδυλιά, το Δημόσιο παύει να καταδυναστεύει τις ζωές μας, να επιβραδύνει την επιχειρηματική δραστηριότητα, να σπαταλά το παραγωγικό δυναμικό της οικονομίας μας. Παράλληλα, το Δημόσιο εξαναγκάζεται να δημιουργήσει νέες καινοτόμες μορφές μηχανογράφησης αλλά και διαύλους από τους οποίους θα ρέει, εντός των τειχών του δημόσιου τομέα, η πληροφορία.

4 Απριλίου 2011
8. Μεταρρυθμίσεις που έπρεπε να προχωρήσουν άμεσα
«Δημόσιο δύο ταχυτήτων« ή «Μοντέλο ΚΕΠ»

Αναμφισβήτητα, η πιο επιτυχημένη μεταρρύθμιση των τελευταίων δύο δεκαετιών ήταν η δημιουργία των ΚΕΠ. Ποια ήταν η ιδιοφυής ιδέα πίσω από αυτή την μεταρρύθμιση; Ότι το στρεβλό υπάρχον σύστημα δεν μεταρρυθμίζεται αλλά, σε αντιδιαστολή, αντιμετωπίζεται με bypass. Δεν έγινε προσπάθεια μεταρρύθμισης των ληξιαρχείων αλλά, αντίθετα, δημιουργείται μια νέα, σύγχρονη υπηρεσία, με νέους υπαλλήλους, έτσι ώστε να μην χρειαστεί να ξαναπάει ο πολίτης στο ληξιαρχείο για να πάρει αντίγραφο ληξιαρχικής πράξης. Κάτι ανάλογο χρειάζεται να γίνει σε όλο τον δημόσιο τομέα. Δύο ταχύτητες παντού, με τους νέους και τους αξιολογότερους από τους παλαιούς υπάλληλους να μεταφέρονται στην δεύτερη ταχύτητα, στο αντίστοιχο ΚΕΠ, με εντολή την δημιουργία ενός εντελώς νέου μηχανισμού (σε νέα κτήρια αν γίνεται), με μηχανισμούς αξιολόγησης έργου, και ανάλογα κίνητρα πραγματικής εξατομικευμένης παραγωγικότητας. Όποιος από τους παλαιούς υπαλλήλους δεν αξιολογείται ως ικανός να περάσει στην νέα «ταχύτητα», παραμένει την παλαιά, καθώς οι απολύσεις σε καιρό Κρίσης, όπως λέω και ξαναλέω, είναι καταστροφικές τόσο από οικονομικής όσο και από κοινωνικής άποψης. Όμως, και αυτό έχει σημασία, πρέπει να δίνονται συνεχώς ευκαιρίες σε όλους τους υπαλλήλους της πρώτης «ταχύτητας» να περάσουν στην δεύτερη, ίσως μέσω εθελοντικής μετεκπαίδευσης. Σιγά σιγά, με το σωστό management, το κέντρο βάρους θα μετατοπίζεται από την πρώτη στην δεύτερη ταχύτητα και η αποτελεσματικότητα του Δημοσίου θα αυξάνεται εκθετικά.

29 Αυγούστου 2011
9. Να σταματήσουμε την φιλολογία-τρομολαγνεία περί Grexit: Δεν θα βγούμε από το ευρώ!

Κατ’ αρχάς, τέλος στην φιλολογία περί εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ. Όπως έχω γράψει επανειλημμένα, αυτό δεν θα γίνει πριν βγει η Γερμανία από το ευρώ για τον απλούστατο λόγο ότι μια δική μας έξοδος ή εκπαραθύρωση θα ξεκινούσε μια αλυσιδωτή αντίδραση που σύντομα θα ανάγκαζε την Γερμανία να βγει από το ευρώ η ίδια. Γιατί λοιπόν να μας ωθήσει προς την εξώπορτα, αντί να βγει η ίδια πρώτη; (Κάτι που ελαχιστοποιεί το δικό της κόστος σε σχέση με το κόστος τού να μας διώξουν πρώτα πριν φύγουν κι εκείνοι.) Άρα, το θέμα δεν είναι αν η Ελλάδα θα βγει από το ευρώ αλλά το αν θα μείνει σε αυτό η Γερμανία. Το να διαλυθεί το ευρώ έπειτα από μια γερμανική έξοδο είναι ιδιαίτερα πιθανόν. Το να διατηρηθεί το ευρώ έπειτα από μια έξοδο της Ελλάδας από αυτό είναι αδύνατον. Όσο για το γενναίο κούρεμα του ελληνικού χρέους, γνωστό και ως αναδιάρθρωση ή στάση πληρωμών, οι αναγνώστες γνωρίζουν την θέση μου: Είναι αναπόφευκτο (τόσο για την Ελλάδα όσο και για την Ιρλανδία και την Πορτογαλία) όσο η Ευρώπη συνεχίζει να αρνείται την μεταφορά τουλάχιστον του κατά Μάαστριχτ νόμιμου χρέους στην ΕΚΤ (με παράλληλη έκδοση ομολόγων από την ΕΚΤ).

14 Ιουνίου 2012
10. Οδηγίες προς επίδοξους διαπραγματευτές
Τι πρέπει να ζητήσει η νέα κυβέρνηση;

Πρώτον, τα κεφάλαια που πηγαίνουν στις τράπεζες για ανακεφαλαιοποίησή τους, να μην καταγράφονται στο ελληνικό δημόσιο χρέος και να μην χρειάζεται η αποπληρωμή τους από το ελληνικό δημόσιο. Αντίθετα, να πηγαίνουν κατ’ ευθείαν από το EFSF-ESM στις τράπεζες με το πρώτο να λαμβάνει ως αντάλλαγμα κοινές μετοχές τους, και, σε συνεργασία με την ΕΚΤ και την EBA (European Banking Authority), να επιβλέπει την εξυγίανση των τραπεζών. Όταν οι τράπεζες ορθοποδίσουν, το EFSF-ESM πωλεί τις μετοχές αυτές και τα δάνεια αποπληρώνονται χωρίς την ανάμειξη του ελληνικού Δημοσίου.

Δεύτερον, moratorium των αποπληρωμών προς την τρόικα για ένα έτος και για όσο καιρό ο ρυθμός μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας είναι κάτω του 2%. Όταν ο ρυθμός αυτός ξεπεράσει το 2%, τότε οι αποπληρωμές ξεκινούν και πάλι σταδιακά για όσο χρονικό διάστημα απαιτείται.

Τρίτον, άμεσες ξένες επενδύσεις σε επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα από consortium της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων (ΕΤΕν) (με έμφαση στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις) – και με χρηματοδότηση που θα προκύψει από έκδοση ομολόγων των δύο αυτών οργανισμών, ασφαλιζόμενων αν χρειαστεί από έκδοση ασφαλιστιστηρίων από το EFSF-ESM (υπέρ των ομολογιούχων).

14 Ιουνίου 2012
11. Οδηγίες προς επίδοξους διαπραγματευτές
Τι πρέπει να προσφέρει η νέα κυβέρνηση ως αντάλλαγμα;

Πρώτον, την εγγύηση ότι, βρέξει-χιονίσει, το ελληνικό Δημόσιο θα ισοσκελίσει τον προϋπολογισμό του από την 1-1-2013 και για πάντα – ό,τι κι αν αυτό συνεπάγεται ως προς τις δαπάνες του Δημοσίου, τα της φορολογίας κ.λπ.

Δεύτερον, ότι οργανισμοί όπως ο ΟΣΕ θα εκχωρηθούν για 50 χρόνια, προς 1 ευρώ, σε consortium (στο οποίο μπορεί να συμμετέχει και η ΕΤΕπ), το οποίο θα πλειοδοτεί ως προς τα κεφάλαια που προτίθεται να επενδύσει και το προσωπικό που διατίθεται να διατηρήσει (ή νέο που θα προσλάβει).

14 Ιουνίου 2012
12. Οδηγίες προς επίδοξους διαπραγματευτές
Ποια βήματα θα ανακοινώσει πως θα κάνει στην περίπτωση που δεν προκύψουν, από την επαναδιαπραγμάτευση, κάποια ελάχιστα οφέλη για την χώρα;

Ένα και απλό: Να δηλώσει ότι δεν θα δεχθεί τις επόμενες δόσεις από το EFSF. Ούτε καταγγελίες ούτε τίποτα. Απλά, ο νέος πρωθυπουργός να πει στους εταίρους μας:

«Κυρίες και κύριοι, δεν μπορώ, με το χέρι στην καρδιά, να πάρω κι άλλα δάνεια από τους φορολογούμενούς σας, εφόσον δεν υπάρχει ένα πλάνο στο τραπέζι που να αφήνει έστω και μικρό περιθώριο ελπίδας ότι ο ελληνικός λαός θα μπορέσει να σας αποπληρώσει».

Και ο νοών νοείτω. Καθώς, όπως είναι λογικό, αυτή η άρνηση εκταμίευσης σημαίνει και de facto επιβολή moratorium αποπληρωμών προς την ΕΚΤ – ανατρέποντας ολόκληρη τον μνημονιακό «σχεδιασμό» της τρόικας όχι μόνο όσον αφορά την Ελλάδα αλλά και την Ιρλανδία, την Πορτογαλία και την Ισπανία.

14 Ιουνίου 2012
13. Οδηγίες προς επίδοξους διαπραγματευτές
Πώς θα προετοιμαστεί η κυβέρνηση για την περίπτωση που αναγκαστεί να αρνηθεί τις επόμενες δόσεις από το EFSF;

Αν τελικά οι Ευρωπαίοι μάς πουν «δεν μασάμε», τι κάνουμε; Αν εκείνη την στιγμή δεν προτιμούμε, εμείς οι ίδιοι, το να πούμε «όχι» στην επόμενη δόση από το να την λάβουμε, τότε η απειλή μας θα έχει αποδειχθεί κάλπικη και η στρατηγική μας θα βασίζεται σε μια μπλόφα – κάτι που καμία κυβέρνηση δεν δικαιούται να κάνει σε μια τόσο κρίσιμη στιγμή για την χώρα.

Για να προτιμούμε να πούμε το «όχι», από το να σκύψουμε το κεφάλι, είναι απαραίτητη η κατάλληλη προετοιμασία ώστε το ελληνικό Δημόσιο, έστω και υπό το καθεστώς έκτακτης ανάγκης, να ισοσκελίσει τον προϋπολογισμό του άμεσα. Έχω ξαναναφερθεί σε δύο βασικούς τρόπους με τους οποίους μπορεί να το πετύχει: Πρώτον, με την από πάνω προς τα κάτω συμπίεση των μισθών του δημοσίου και, δεύτερον, με την έκδοση ομολογιών που, με νόμο, δεσμεύουν τα δημόσια ταμεία να κάνουν αποδεκτές τις ομολογίες αυτές για καταβολή ΦΠΑ, φόρους εισοδήματος κ.λπ. έξι μήνες αργότερα και, μάλιστα, με γενναία έκπτωση (ακόμα και 20%). Πολλοί συμπολίτες μας που γνωρίζουν από τώρα τι φόροι τους περιμένουν στην γωνία σε 6, 8, 12 μήνες θα προτιμήσουν, αντί να βγάζουν τα χρήματα που τους έμειναν στις τράπεζες στο εξωτερικό με στόχο να τα ξαναφέρουν όταν θα πρέπει να πληρώσουν την εφορία, να αγοράσουν αυτές τις ειδικές φορο-ομολογίες εξασφαλίζοντας μια μεγάλη φορο-έκπτωση.

Με αυτά τα δύο μέτρα, και άλλες γενναίες περικοπές δαπανών χωρίς άμεσο αντίκυπο στα κατώτερα εισοδήματα, το ελληνικό Δημόσιο μπορεί να επιβιώσει έως ότου η Ευρώπη αναγκαστεί από την ζωή (και την πίεση μιας ΕΚΤ που θα βρεθεί σε μεγάλη υπαρξιακή αγωνία) να ανοίξει ξανά τις διαπραγματεύσεις με μεγαλύτερη σύνεση και καλύτερη διάθεση. Διαφορετικά, σε 6 ή 8 μήνες απλά δεν θα υπάρχει Ευρωζώνη, ό,τι και να πράξει η ελληνική κυβέρνηση.

14 Ιουνίου 2012
14. Οδηγίες προς επίδοξους διαπραγματευτές
Ποιο γενικότερο πλαίσιο συμφωνίας πρέπει να προτείνει η νέα κυβέρνηση;

Τα τελευταία δύο χρόνια, η εικόνα της χώρας μας στην Ευρώπη είναι αποκαρδιωτική. Οι Έλληνες εμφανιζόμαστε ως ζητιάνοι που προσπαθούν να εξασφαλίσουν καλύτερους όρους για πάρτη τους, χωρίς να νοιάζονται για τα προβλήματα των άλλων ευρωπαίων, νότιων και βόρειων. Ότι παλεύουμε να εξασφαλίσουμε την δόση μας κι... έχει ο Θεός. Αυτό πρέπει να σταματήσει. Πώς; Με δύο τρόπους.

Πρώτον, έχοντας δεσμευτεί ότι το ελληνικό Δημόσιο ποτέ ξανά δεν θα έχει ούτε ένα ευρώ έλλειμμα (εφόσον η Ευρώπη αναλάβει το τραπεζικό σύστημα, τις ξένες άμεσες επενδύσεις, και ένα moratorium αποπληρωμών μέχρι να έρθει η ανάκαμψη). Και δεύτερον επιμένοντας, απαιτώντας θα έλεγα, πως ό,τι ισχύει για την Ελλάδα θα πρέπει να ισχύει και για τις υπόλοιπες χώρες που βρίσκονται εντός του EFSF ή που ετοιμάζονται να μπούνε σε αυτό (δηλαδή η Ιταλία). Με αυτές τις δύο κινήσεις, η Ελλάδα θα αλλάξει την εικόνα που έχει στα μάτια των ευρωπαίων πολιτών, με σημαντικά μακροπρόθεσμα οικονομικά και πολιτικά οφέλη.

11 Μαρτίου 2013
15. Τρεις μεταρρυθμίσεις που έπρεπε να έχουν γίνει από χρόνια
Μεταρρύθμιση 1: Ενιαίο καθεστώς εξαρτημένης-μισθωτής εργασίας

Όταν επέστρεψα στην Ελλάδα, το 2000, θυμάμαι το σοκ που ένιωσα όταν συνειδητοποίησα πόσοι εργαζόμενοι, ιδίως νέοι, εργάζονταν με «μπλοκάκι», με δελτίο παροχής υπηρεσιών, λες και ήταν υδραυλικοί. Ακόμα περισσότερο με είχε εξοργίσει το γεγονός ότι κανείς, στην Ελλάδα, δεν κατανοούσε την οργή μου με την πρακτική της συνειδητής διχοτόμησης της αγοράς εργασίας μεταξύ προστατευόμενης μισθωτής εργασίας και μισθωτής εργασίας με μπλοκάκι, όπου ο μισθός αντιμετωπίζεται όπως μια οποιαδήποτε τιμή (π.χ. των μαρουλιών ή της επισκευής μιας βρύσης από ελεύθερο επαγγελματία-υδραυλικό). Ότι ακόμα και τα συνδικάτα, πέραν κάποιων εθιμοτυπικών δηλώσεων, δεν έδειχναν καμία διάθεση να κινητοποιηθούν εναντίον αυτού του ιδιότυπου, σκανδαλώδους –καθαρά ελληνικού– θεσμού.

Αυτός ο διαχωρισμός πρέπει, ιδίως τώρα, εν μέσω Κρίσης, να μας εξοργίζει όλους: αριστερούς, μνημονιακούς, αντιπολιτευόμενους, κυβερνητικούς, νεοφιλελεύθερους και αντιμνημονιακούς. Όπως και να το δούμε το θέμα, η κατάσταση στην αγορά εργασίας είναι διαβολική. Έχουμε δημιουργήσει μια (ολοένα διογκούμενη) κατηγορία εργαζόμενων οι οποίοι (α) παρέχουν εξαρτημένη μισθωτή εργασία αλλά αναγκάζονται να το κάνουν σαν η εργασία τους να ήταν ένα οποιοδήποτε εμπόρευμα και (β) δεν έχουν καν το δικαίωμα να επιλέγουν πώς θα αυτασφαλιστούν αλλά, αντίθετα, υποχρεώνονται να πληρώνουν ασφάλιστρα σε έναν συγκεκριμένο οργανισμό, το ΤΕΒΕ, ανεξαρτήτως των εισοδημάτων τους, γνωρίζοντας ότι η πρόνοια και οι συντάξεις που θα λάβουν ως αντάλλαγμα (αν λάβουν), όταν τις χρειαστούν, δεν αξίζει τα χρήματα που καταβάλλουν.

Αυτή η πραγματικότητα έπρεπε να εξαγριώνει αριστερούς και δεξιούς, θιασώτες της απορρύθμισης της αγοράς εργασίας και όσους πιστεύουν ότι μια πολιτισμένη κοινωνία πρέπει να αντιμετωπίζει την εργασία ως κάτι που υπερβαίνει την έννοια του εμπορεύματος, του οποίου η τιμή και η ποσότητα καλώς προσδιορίζεται αποκλειστικά από την αγορά. Οι νεοφιλελεύθεροι γνωρίζουν ότι μια τέτοια διχοτομημένη αγορά εργασίας σημαίνει κάτι απλό: όπως το κακό, το κάλπικο, χρήμα διώχνει το καλό χρήμα (ο νόμος του Gresham), έτσι και οι κακές θέσεις εργασίας (εκείνες με το μπλοκάκι) διώχνουν τις καλές. Όσο για τους αριστερούς, κι αυτοί γνωρίζουν (αν έχουν διαβάσει τον Μαρξ τους) ότι μια διχοτομημένη αγορά εργασίας όχι μόνο αυξάνει την εκμετάλλευση μεγάλης μάζας φοβισμένων και ανασφαλών εργαζόμενων αλλά, παράλληλα, μειώνει την ενεργό ζήτηση αγαθών και υπηρεσιών, βαθαίνοντας την Κρίση.

Νά, λοιπόν, μια ευκαιρία για να συμφωνήσουμε ότι αυτό το καθεστώς διχοτόμησης της αγοράς εργασίας πρέπει να λήξει άμεσα. Το δύσκολο θα είναι να συμφωνήσουμε ποια εξασφάλιση πρέπει να έχει ένας μισθωτός, τι αποζημίωση πρέπει να προβλέπεται σε περίπτωση απόλυσης, πόση πρέπει να είναι η συμμετοχή του εργοδότη στην κοινωνική ασφάλιση του εργαζόμενου κ.λπ.

Όμως, από τη στιγμή που συμφωνήσουμε σε αυτά, θα πρέπει να ισχύουν για όλους τους εργαζόμενους. Χωρίς καμία εξαίρεση. Διά ροπάλου (Και μη μου πείτε ότι αυτό είναι δύσκολο να επιβληθεί. Και η φορολόγηση είναι δύσκολο να επιβληθεί, αλλά δεν ακούω κανέναν να υποστηρίζει ότι πρέπει να καταργηθεί η υποχρεωτικότητα της καταβολής φόρων, επειδή η επιβολή της είναι δύσκολη!).

Πρόταση: Επανεξέταση των συμβάσεων εργασίας και νομική κατοχύρωση της υπαγωγής όλων των εργαζόμενων οι οποίοι τελούν υπό καθεστώς εξαρτημένης εργασίας σε αυτές (π.χ. είναι υποχρεωμένοι να παρουσιάζονται συγκεκριμένες ώρες στον χώρο δουλειάς, τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα, για πάνω από δύο μήνες) με πλήρη κατάργηση της πρακτικής της πρόσληψης με δελτίο παροχής υπηρεσιών.

11 Μαρτίου 2013
16. Τρεις μεταρρυθμίσεις που έπρεπε να έχουν γίνει από χρόνια
Μεταρρύθμιση 2: Κατάργηση της υποχρεωτικότητας του ΤΕΒΕ (ΕΠΟΕΕ)

Αυτό που συμβαίνει με το ΤΕΒΕ στη χώρα μας είναι εξωφρενικό. Σκεφτείτε το: Αποφασίζει ένας νέος άνθρωπος να ξεκινήσει, π.χ. με δύο-τρεις φίλους, μια δουλειά και, χωρίς να ξέρει πώς θα πάει, τον αναγκάζουμε να πληρώνει ένα σοβαρό ποσό, μηνιαίως, σε ασφαλιστικό ταμείο το οποίο ούτε διαλέγει, ούτε σοβαρές υγειονομικές υπηρεσίες του προσφέρει και ούτε θα του δώσει σύνταξη της προκοπής, αν θα του δώσει. Αν, μάλιστα, έπειτα από π.χ. δύο χρόνια, η δουλειά αυτή κλείσει, τα χρήματα που κατέβαλε στο ΤΕΒΕ χάθηκαν. Ανεπιστρεπτί. Και σαν να μην έφτανε αυτό, το ποσόν που πληρώνει είναι ανεξάρτητο από τα καθαρά του εισοδήματα. Πληρώνει το ίδιο είτε η επιχείρηση «στήνεται» και δεν έχει ακόμα έσοδα είτε έχει μεγάλα κέρδη.

Αν το καλοσκεφτούμε, πρόκειται για έναν ξενδιάντροπο κεφαλικό φόρο που αποτελεί τεράστιο αντικίνητρο για να ξεκινήσει κάποιος μια δουλειά. Μάλιστα, υπό το σημερινό καθεστώς της μισθωτής εργασίας με μπλοκάκι, όπου για να αποκτήσει ο εργαζόμενος μπλοκάκι υποχρεώνεται να συμβληθεί με το ΤΕΒΕ, είναι σαν να φορολογούμε τον πιο αδύναμο εργαζόμενο οδηγώντας τον, ουσιαστικά, στην αγκαλιά του ΟΑΕΔ. Για να σας δώσω ένα παράδειγμα, σε ευρυνητικό πρόγραμμα που γνωρίζω καλά, προβλεπόταν αμοιβή για μεταπτυχιακούς φοιτητές, 10 χιλιάδων τον χρόνο. Επειδή, όμως, για πάνω από τις 5 χιλιάδες ετήσιο εισόδημα ο μισθωτός αναγκάζεται (βλ. πιο πάνω) να εργάζεται με μπλοκάκι, οι νέοι επιστήμονες θα εξαναγκάζονταν να πληρώσουν, πέραν των κανονικών φόρων, το ΤΕΒΕ και, ενίοτε, τον κεφαλικό φόρο για το μπλοκάκι – αφήστε τη γραφειοκρατία του να γραφτούν στο ΤΕΒΕ, να πάρουν δελτίο παροχής από την Εφορία, να πρέπει να κάνουν δήλωση ΦΠΑ κ.λπ. Δεν είναι περίεργο ότι προτίμησαν να μην αποδεχθούν την ερευνητική θέση που τους προσφέραμε.

Πρόταση: Κατάργηση της υποχρεωτικότητας του ΤΕΒΕ για τους ελεύθερους επαγγελματίες. Στο πλαίσιο της άσκησης ελεύθερου επαγγέλματος, ας επιλέξουν ελεύθερα τον τρόπο με τον οποίο θα ασφαλιστούν ή θα αποταμιεύσουν. Αν το ΤΕΒΕ μπορεί να τους παράσχει καλύτερες υπηρεσίες από την αυτασφάλιση, τότε από μόνοι τους θα επιλέξουν να συμβληθούν σε αυτό. Δεδομένου μάλιστα ότι, με την Πρόταση 1 πιο πάνω, κανείς μισθωτός δεν θα έχει πλέον ανάγκη το ΤΕΒΕ (καθώς το εξάμβλωμα της εξαρτημένης εργασίας με μπλοκάκι θα αποτελεί παρελθόν) πρόβλημα ουδέν.

11 Μαρτίου 2013
17. Τρεις μεταρρυθμίσεις που έπρεπε να έχουν γίνει από χρόνια
Μεταρρύθμιση 3: Κατάργηση της προπληρωμής του ΦΠΑ

Είναι δυνατόν, ιδίως σε αυτή την εποχή της Κρίσης, επιχειρήσεις που βουλιάζουν επειδή οι πελάτες τους καθυστερούν μήνες και χρόνια να τις εξοφλήσουν (για αγαθά και υπηρεσίες που έλαβαν) να πρέπει να προκαταβάλουν τον ΦΠΑ; Από πού κι ώς πού ο ΦΠΑ καταβάλλεται προτού εισπραχθεί το τίμημα από την επιχείρηση; Με το ισχύον καθεστώς, οι επιχειρήσεις τελούν υπό καθεστώς ομηρείας κακοπληρωτών και κλείνουν, καθώς το κράτος εισπράττει το μερτικό του από συναλλαγές που δεν ολοκληρώθηκαν και που μπορεί ποτέ να μην ολοκληρωθούν.

Πρόταση: Πολύ απλά, ο ΦΠΑ να καταβάλλεται την ημέρα της είσπραξης και όχι με την έκδοση του τιμολογίου. Ούτε πριν, ούτε και μετά. Στην εποχή του web-banking δεν υπάρχει κανένας λόγος να μη σταματήσει αυτός ο παραλογισμός που οδηγεί επιχειρήσεις στο λουκέτο και καταστρέφει ζωές.

Αφήστε το σχόλιό σας